کمال گرایی در کنکور و راه‌های غلبه بر آن

کمال گرایی در کنکور و راه‌های غلبه بر آن، همه می‌دانیم که عالی می‌شود که هر روز تعداد ساعت مشخصی در حد 15 ساعت درس بخوانیم! درصد ها همیشه بالای 90 باشد! هیچ درس نخوانده‌ای نداشته باشیم و در نهایت هم در رشته و دانشگاهی ایده آل، همان که از کودکی می‌خواستیم قبول شویم! اما همیشه آن طور که ما می‌خواهیم پیش نمی‌رود. انتظار برای محقق شدن تمامی آن ایده آل‌ها را کمال گرایی در کنکور می‌نامند.

پژوهش‌های روانشناسی آموزشی نشان داده که کمال گرایی یکی از علت‌های اصلی فرسودگی تحصیلی در سال کنکور، استرس و به طور کلی بحران سلامت روان کنکوری‌ها است. داوطلب کمال گرا بیش از حد درس می‌خواند در نتیجه بیشتر در معرض فرسودگی است، حتی در مواردی به خاطر ترس از کامل نبودن ممکن است که درس خواندن را به تعویق بیندازد. به طور کلی راه غلبه بر کمال گرایی در کنکور این است که روی پیشرفت تدریجی و عملکرد واقعی (نه نتیجه ایده آل) تمرکز کنیم.

نشانه‌های کمال گرایی در داوطلبان کنکور

ممکن است داوطلبانی یا شاد هم خود شما، بدون اینکه بدانید درگیر کمال گرایی در کنکور باشید. موارد زیر را بخوانید تا بیشتر با این باور مخرب آشنا شوید.

• نارضایتی دائمی از درصدها با وجود عملکرد خوب
• وسواس بیش از حد در برنامه ریزی و تغییر مداوم آن، که یکی از آفت‌های مطالعه کنکور است.
• ترس شدید از آزمون‌های آزمایشی (ترس از کسب نکردن نتیجه عالی)
• مقایسه دائمی خود با رتبه‌های برتر
• احساس گناه به هنگام استراحت و تفریحات سال کنکور، حتی زمانی که به آن نیاز دارید.
• اهمال کاری، به دلیل اینکه منتظر می‌مانید تا کاملا آماده باشید.

احتمالا تا الان متوجه شده‌اید که کمال گرایی در کنکور تا چه حد می‌تواند مخرب و مانع موفقیت باشد. جالب است بدانید که یکی از دلایل افت داوطلبان در ماه‌های آخر، کمال گرایی در کنکور است.

تفاوت کمال گرایی سالم و ناسالم در کنکور

درست متوجه شده‌اید! تعجب نکنید، کمال گرایی سالم نیز وجود دارد، اما با این تفاوت که باعث هدف گذاری و پذیرش اشتباهات در جهت پیشرفت می‌شود این در حالی است که کمال گرایی مخرب، یعنی انتظار بدون نقض بودن و ترس از شکست. کاملا واضح است که نتیجه نوع دوم از کمال گرایی، اضطراب و افت عملکرد است.

چرا کمال گرایی در کنکور شکل می‌گیرد؟

در اینجا متوجه خواهیم شد که کمال گرایی در کنکور از کجا می‌آید و چه خواستگاه‌ی دارد.

فشار خانواده و جامعه

انتظارات خانواده و حتی خود داوطلب باعث می‌شود که این باور شکل بگیرد که مثلا یا مکانیک دانشگاه شریف قبول می‌شوم یا اینکه یک داوطلب شکست خورده هستم! باید واقع بین بود، و راه موفقیت را نباید فقط و فقط در یک رشته و یک دانشگاه خاص دید. افراد موفق زیادی وجود دارند که از دانشگاه‌های رده متوسط فارغ التحصیل شده‌اند ولی با تلاش به جایگاهی خوب رسیده‌اند.

مقایسه در فضای مجازی

در فضای مجازی فقط نتیجه رتبه برترهای دیده می‌شود، اما کمتر درباره این صحبت می‌شود که رتبه‌های تک رقمی ریاضی چگونه مطالعه می‌کنند. بنابراین دقت کنید که رتبه نتیجه نهایی است، و مانند کوه یخ، تلاش‌های بسیار در زیر آب پنهان شده و دیده نمی‌شود.

نظام آموزشی نتیجه محور

این مورد چندان در دست من و شما نیست! اما آگاهی از آن بد نیست. در نظام آموزشی مشغول به تحصیل هستید که نتیجه را در رتبه و تراز می‌بیند، نه این مثلاً چقدر بلدید از مطالبی که در فیزیک آموخته‌اید در زندگی روزمره استفاده کنید. اما همان طور که می‌دانید، فعلا راه دیگری نیست! جز این با نظام آموزشی حال حاضر، سازگار شوید.

شخصیت و تجربه‌های گذشته

این مورد یک زنگ خطر برای داوطلبانی است که در گذشته نیز دانش آموز ممتاز بوده‌اند. بعضی از این افراد ممکن است هنوز این باور دبستانی را که باید 20 بگیرم و حتی 19/50 هم قبول نیست! را در ذهن خود زنده نگاه داشته باشند! پس دقت کنید که موفقیت، فقط تک رقمی شدن و 100 زدن نیست.

آسیب‌های کمال گرایی در کنکور

کمال گرایی اگر کنترل و مدیریت نشود، پیامدهای جدی در پی دارد:

• افزایش اضطراب و حملات پنیک (مقاله راهکارهای عملی برای مدیریت استرس را مطالعه کنید)
• افت تمرکز و بازده مطالعه، تمرکز بسیار با اهمیت است، توصیه می‌کنیم درباره راه‌های افزایش تمرکز برای کنکور مطالعه نمایید.
• فرسودگی ذهنی
• کاهش اعتماد به نفس
• عملکرد ضعیف‌تر از توان واقعی در جلسه کنکور

تحقیقات نشان داده است که داوطلبان غیر کمال گرا، حتی با مطالعه کمتر می‌توانند نتایجی به نسبت مثبت‌تر بگیرند.

راه‌های عملی و کاربردی غلبه بر کمال گرایی در کنکور

در ادامه راهکارهایی مفید و کاربردی را جهت غلبه بر کمال گرایی را خواهید خواند.

تعریف موفقیت را عوض کنید.

موفقیت به معنای بهتر شدن نسبت به دیروز است، نه اینکه حتما به ایده آل‌ها برسید. به عنوان مثال اگر تا آزمون قبلی درسی را 10 درصد می‌زدید و الان به 30 درصد رسیده‌اید، یعنی یک موفقیت کسب کرده‌اید، در حالی که اگر کمال گرا باشید احتمالا می‌گویید که درصد خوب، یعنی 90 به بالا.

قانون “به اندازه کافی خوب” را بپذیرید

خب، این قانو نیز ساده است! از این بعد بعد به جای اینکه بگویید: من باید، 100 مبحثی را بلد باشم و هیچ سوالی نباشد که نتوانم پاسخ دهم. بگویید که: من اگر 80 درصد تست‌های این فصل را نیز می‌توانم پاسخ دهم، یعنی پیشرفت خوبی کرده‌ام.

برنامه ریزی انعطاف پذیر داشته باشید

بگذارید رو راست صحبت کنیم! برنامه‌ای که در آن جایی برای جبران، خطا و استراحت نداشته باشد، حتی اگر بر اساس بهترین روش‌های برنامه ریزی کنکور هم باشد، محکوم به شکست است. پس اگر برنامه ریزی می‌کنید، این را فراموش نکنید که شما یک ربات نیستید، که بتوانید بی وقفه و بدون استراحت درس بخوانید.

اشتباهات شما منبع یادگیری هستند.

احتمالا در مقاله تحلیل آزمون چیست؟ و چرا از خود آزمون مهمتر است؟ مطالعه کرده‌اید، که اشتباهات شما ادامه مسیر یادگیری هستند نه یک امر اضافه بر برنامه. با تست زدن و آزمون است که یادگیری عمیق می‌شود.

تمرکز را از نتیجه به فرایند ببرید.

کنترل فرآیند (مطالعه، مرور و تست) در دست شماست، پس تا جایی که می‌توانید روی این موارد تمرکز کنید، تا با تغییر این موارد، رتبه و تراز هم به تدریج تغییر کند. توصیه می‌کنیم به تکنیک‌های تست زنی در کنکور و بهترین روش‌های مطالعه، رجوع کنید.

تمرین ذهن آگاهی و مدیریت استرس

اگر احساس می‌کنید که استرس و نشخوار فکری یا سایر مشکلات ذهنی آزارتان می‌دهد، نفس عمیق بکشید، افکارتان را روی کاغذ بنویسید و گاهی بدون عذاب وجدان استراحت کنید. در نهایت هم اگر حس می‌کنید مشکلات شما عمیق هستند، توصیه ما مراجعه به روانشناس و مشاور است.

نقش مشاور در کنترل کمال گرایی در کنکور

بهترین مشاوران کنکور و مشاوران بالینی می‌توانند:

• انتظارات غیر واقعی شما را اصلاح کنند.
• برنامه‌ای متناسب با شخصیت و زندگی شخصی شما تدوین کند.
• اضطراب شما و وسواس مطالعاتی را کاهش دهد.

نکته مهم: مراجعه به روانشناس و مشاور، نشانه ضعف نیست، نشانه آگاهی و دغدغه مند بودن شماست.

آیا کمال گرایی باعث موفقیت در کنکور می‌شود؟

بر خلاف تصور عموم داوطلبان، خیر!

با توجه به مطالعات جدید، افرادی که ذهنیت رشد دارند، یعنی هدفشان بیشتر رشد کردن و بهتر شدن است تا کامل بودن، بیشترشانش موفقیت دارند.