انتخاب رشته کنکور بر اساس علاقه و استعداد

انتخاب رشته کنکور یکی از فرآیندهای سرنوشت ساز زندگی هر شخص است. این انتخاب به عوامل زیادی بستگی دارد که در این مقاله با هم درباره آن ها صحبت خواهیم کرد. رشته ایده آل برای هر داوطلب کنکور، مخرج مشترک علاقه، استعداد، توانایی تحصیلی و بازار کار است. انتخاب رشته صرفا بر اساس اسم رشته یا بازار کار خوب، چندان منطقی نیست. ممکن است رتبه شما در کنکور خوب باشد و برترین رشته زیر گروه خود را نیز قبول شوید، اما آن رشته کیلومترها با علایق و سبک زندگی شما تفاوت داشته باشد!

رتبه صرفا مشخص می کند که شما در کدام شهرها و دانشگاه ها امکان قبولی دارید، نه این که به کدام رشته علاقه دارید و یا توان آن را دارید. من پیشنهاد می کنم 5 رشته مناسب خودتان را پیدا کنید و با تحقیق درباره آن تصمیمی بگیرید که واقعا با شما سازگاری دارد یا نه؟ برای کسب اطلاعات این موارد را حتما بررسی کنید: گفتگو با دانشجویان، اساتید و شاغلان در این حوزه، مراجعه به چارت درسی وزارت علوم  و بررسی چارت درسی این رشته ها به صورت دقیق، مشاهده کلیپ های مرتبط و در نهایت بازدید از محل کار این مشاغل

چگونه علاقه و استعداد خود را برای انتخاب رشته کشف کنیم؟

یک اشتباه رایج برای داوطلبان کنکور این است که بر پایه درس انتخاب رشته می کنند. به زیست علاقه دارم، پس پزشکی مناسب من است! یا در ریاضی و فیزیک عالی هستم پس قطعا برای مهندسی مکانیک ساخته شده ام! اما باید واقع بین بود، علاقه درسی با تحصیلی دو مقوله کاملا جدا هستند. ممکن است عاشق زیست باشید اما اصلا با محیط مطب و بیمارستان سازگاری نداشته باشید یا خبره ریاضی باشید ولی محیط صنعتی و فنی مناسب شما نباشد.
برای کشف علاقه واقعی خود این چهار مرحله را انجام دهید:

• سه درس و یا فعالیت را بنویسید که بدون اجبار برای آن ها وقت می گذارید و معمولا در آن ها یادگیری خوبی دارید.
• به یک روز کاری عادی متخصصان فکر کنید، ببینید آیا آن روز عادی نیز برای شما قابل تحمل است یا فقط اسم و درآمد خوب آن ها را دوست دارید؟
• با دانشجویان و افراد شاغل گفتگو کنید و از چالش ها یا سخت ترین درس های آن رشته یا شغل مطلع شوید و ببینید آیا با آن ها سازگار می شوید؟
• تست های شخصیت و رغبت سنج ها مانند هالند، استرانگ، مایرز-بریگز (MBTI) و… می توانند به شما سرنخ هایی از جهت گیری شغلی بدهند، اما هرگز نمی توانند برای شما رشته تعیین کنند. پس آن ها را به عنوان بخشی از فرآیند انتخاب رشته کنکور در نظر بگیرید.

معیارهای انتخاب رشته دانشگاه چیست؟

برای هر کدام از رشته هایی که انتخاب کرده اید، فاکتورهایی مشخص کنید مانند: درآمد، علاقه، استعداد، بازار کار و… به هر کدام از 1 تا 5 نمره بدهید. تا بررسی راحت ترشود. به عنوان مثال رشته ای که در درآمد نمره 5 گرفته و در علاقه و سبک زندگی 1 گرفته، اصلا نمی تواند رشته مناسبی باشد، حتی اگر درآمد بالایی را نصیب شما کند.

بعد از این مرحله بهتر است به سراغ دانشگاه و شهر بروید. کیفیت دانشگاه بسیار مهم است اما باید فاصله از محل سکونت، دوری از خانواده، امکان کار دانشجویی و از آن مهم تر هزینه ها را در نظر بگیرید. شما در واقع یک رشته انتخاب نمی کنید بلکه چهار تا هفت سال از زندگی تان را نیز انتخاب می کنید.

محیط کار تا چه حد با سبک زندگی سازگار است؟

این بخش از انتخاب رشته کنکور معمولا مورد کم لطفی برخی از داوطلبان قرار می گیرد. بازار کار و درآمد اهمیت زیادی دارند و من نیز انکار نمی کنم، ولی باید از خود سوال کنید که دوست دارید یک روزتان چگونه و در کجا بگذرد؟

آیا با کار چند ساعته پشت میز و کامپیوتر راحت هستید یا جنب و جوش و فعالیت بدنی را ترجیح می دهید؟ کار در بیمارستان، آزمایشگاه، مطب را به کارگاه و کارخانه ترجیح می دهید یا بر عکس؟ کار روتین را می پسندید یا با شب کاری و دوری گاه گاه از خانه و خانواده مشکلی ندارید؟

ارتباط بخش مهمی از کار است که نباید آن را نادیده بگیرید، آیا ترجیح می دهید کارتان بیشتر با سیستم، ابزار، دستگاه و اطلاعات باشد یا این که در ارتباط بودن با انسان ها و مذاکره و متقاعد سازی را ترجیح می دهید؟ کار حضوری و دورکار؟ کدامیک را ترجیح می دهید.

قبل از انتخاب رشته فقط نباید از خود بپرسید: آیا این رشته را دوست دارم؟ بلکه مهم تر! آیا دوست دارم سال های زیادی از زندگی ام، حداقل 10 سال را به سبک شاغلان و فارغ التحصیلان این رشته بگذرانم؟

انتخاب رشته کنکور ریاضی

اگر داوطلب کنکور ریاضی بوده اید، نباید فقط ببینید که چه رشته مهندسی با شما سازگار است. اول بررسی کنید که از حل مسئله، کار با ابزار، محاسبات و موارد این چنینی تا چه حد لذت می برید. در مقطع فعلی آشنایی با بهترین رشته های ریاضی فیزیک برای شما حیاتی است.

همان طور که در بخش قبلی نیز گفتم محیط کار را نیز باید در نظر بگیرید، برخی از رشته های گروه ریاضی با فعالیت بدنی و کار با ابزار آلات همراه است در حالی که برخی دیگر نه. طبیعی است که محیط کار مهندس کامپیوتر، مهندس مکانیک و مهندس صنایع با هم زمین تا آسمان تفاوت می کنند!

 شما با تحصیل در رشته مهندسی کامپیوتر در دانشگاه احتمالا ساعت های زیادی را در روز به کد نویسی و کار با کامپیوتر خواهید گذراند. در حالی که همان طور که در مقاله معرفی رشته مهندسی برق گفتیم، احتمالا با تحصیل در این رشته کاری فعالانه تر از نظر فیزیکی را در حوزه فنی و کارگاهی را خواهید داشت. اما این نکته مهم را دقت کنید که این موارد مطلق نیستند، شما می توانید در حوزه شبکه کامپیوتری متخصص شوید که کار فیزیکی بیشتری دارد یا در شاخه های تحقیقاتی یا اداری تر برق مشغول به کار شوید که بیشتر ماهیت فکری و مدیریتی دارد.

این روزها به هر دلیلی، خیلی از داوطلبان کنکور ممکن است به هدف مهاجرت وارد رشته ای خاص شوند، در این خصوص توصیه می کنم تا مقاله بهترین رشته های ریاضی فیزیک برای مهاجرت را در سایت مهندس امیر محمودزاده مطالعه نمایید تا ببینید کدام رشته ها در زیر گروه ریاضی شما را به تحصیل یا کار در کشورهای خارجی نزدیک تر می کنند.

انتخاب رشته کنکور تجربی

تجربه من از کار با داوطلبان در این سال ها نشان داده که معمولا رشته تجربی مساوی با پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی در نظر گرفته می شود! در حالی که رشته های دیگری نیز در این حوزه وجود دارند که بازار کار و جایگاه خوبی دارند. سعی کنید مقاله رشته تجربی چه شغل هایی دارد؟ را به طور کامل مطالعه کنید.

قبولی پزشکی آزاد و سراسری، معیار خوبی برای این نیست که شما پزشک موفقی خواهید شد، بلکه باید دقیق و صادقانه بررسی کنید که آیا با حداقل 7 سال تحصیل، کشیک سروکار داشتن با بیماری و مرگ و مسائل این چنینی مشکلی ندارم؟ آیا کار در محیط بیمارستان، مطب یا آزمایشگاه را دوست دارم؟ ارتباط روزانه با تعداد زیادی بیمار من را خسته و فرسوده نمی کند؟

علاقه به یک حوزه صفر و صد نیست. ممکن است یک داوطلب کنکور به زیست، شیمی و علوم پزشکی علاقه داشته باشد اما سروکار داشتن با بیمار را دوست نداشته باشد، یا این که می خواهد فقط با 4 سال تحصیل وارد بازار کار شود. در این موارد آشنایی با رشته علوم آزمایشگاهی، و سایر رشته ها با ماهیت مشابه می تواند کمک کند.

داوطلبانی که به رشته داروسازی علاقه دارند، باید این رشته را همه جانبه مورد بررسی قرار دهند. داروسازی صرفا دارو فروشی نیست! بلکه بین شما و تاسیس داروخانه 6 سال درس و مطالعه مطالب گوناگون و سنگین قرار گرفته است! قبولی در رشته داروسازی نیاز به رتبه ای خوب دارد و بعد از آن تازه سال ها مطالعه آغاز می شود. این را هم در نظر بگیرید که محل کار متخصصان این رشته فقط داروخانه نیست بلکه در شرکت ها و کارخانه ها نیز می توانند به کار مشغول شوند.

انتخاب رشته کنکور انسانی

تنوع رشته در این گروه بسیار زیاد است: حقوق، مدیریت، روانشناسی، مشاوره، علوم تربیتی، اقتصاد، علوم سیاسی و سایر رشته ها. اما باید در نظر بگیرید که از چه مسائل و بحث هایی لذت می برید. صرفا علاقه به انسان و زندگی انسان ها نمی تواند معیار خوبی برای انتخاب رشته کنکور در گروه انسانی باشد.

مثلا داوطلبی که علاقه مند استدلال، مطالعه متون، دفاع، حق انسان ها و سروکار داشتن با دعاوی است بیشتر مناسب رشته حقوق است و داوطلبی که علاقه مند به زندگی انسان ها، رفتارها، ذهن، ذهن، باور وهمدلی است، احتمال دارد به رشته روانشناسی یا مشاوره بیشتر علاقه نشان دهد.

در این زیر گروه نیز باید بررسی کنید که آیا از صحبت با انسان ها و همدلی با آن ها لذت می برید؟ از سروکار داشتن با مشکلات و دعاوی یا این می خواهید با بازار، فروش، عدد و رقم، پول و چک و جلسات درگیر باشید؟ اگر مسائل آخر را ترجیح می دهید، شاید حسابداری یا مدیریت برای شما مسیرهایی بهتر باشند.

نحوه اولویت بندی انتخاب رشته کنکور چگونه است؟

بعد از آن که درباره علائق خود، محیط کاری مناسب و استعدادها عمیقا فکر کردید و مشورت ها و گفتگوها را انجام داده اید. وقت آن است تا با توجه به رتبه خود انتخاب رشته را آغاز کنید. همان چند رشته مورد علاقه خود را از ابتدا بررسی کنید. نیاز نیست فقط به همان 5 رشته توجه کنید، بلکه دو به دو کافی است.

از اولویت اول شروع کنید و ببینید که اگر فقط دو رشته قبول می شدم، کدامیک را انتخاب می کردم؟ به عنوان مثال اگر من به رشته های برق، مکانیک و مواد علاقه دارم. با در نظر گرفتن رتبه شروع می کنم و از خودم سوال می کنم: برق یا مکانیک؟ مکانیک یا مواد؟ برق یا مواد؟ با این روش انتخاب ها را به طور تدریجی محدود تر می کنید.

به جای بهترین رشته کدام است از خود سوال کنید که بهترین رشته برای من کدام است که می تواند با آن آینده ای قابل قبول بسازم؟ شاید در گروه انسانی رشته حقوق درآمد بالاتری از روانشناسی داشته باشد، ولی من با علاقه بیشتر به روانشناسی بتوانم، زندگی بهتری بسازم و رضایت شغلی بالاتری داشته باشم.

صرفا با علاقه انتخاب رشته کردن هم ایده ای خوب و منطقی نیست. هر چقدر هم به یک رشته علاقه مند باشید، بعدها با پیدا نکردن کار در آن ممکن است علاقه خود را از دست بدهید و ناامید شوید، پس تعادل را بین علاقه و بازار کار برقرار قرار کنید و رشته ای را انتخاب کنید که می توانید با سختی های آن سازگار شوید و با کسب مهارت و داشتن پشتکار در آن پیشرفت کنید.

اشتباهات رایج در انتخاب رشته دانشگاه

• یکی از اشتباهات رایج این است که داوطلبان صرفا به صحبت خانواده، دوستان و آشنایان گوش می دهند در حالی که این خود شخص داوطلب است که باید چند سال در آن رشته تحصیل و کار کند.
• انتخاب رشته کنکور فقط بر حسب درآمد نیز کاری منطقی نیست. جالب است یادآور شویم حتی در رشته های پردرآمد هم رسیدن به درآمد های بالا ملزم به تلاش و پشتکار است، در نتیجه شخصی که علاقه ای به آن رشته نداشته باشد، در این مسیر فرسوده می شود.
• داوطلبانی هستند که فقط دانشگاه را می بینند و به صرف قبولی در صنعتی شریف یا علوم پزشکی تهران به آن جا می روند. دانشگاه معتبر می توانید در زندگی و استخدام تاثیر گذار باشد اما دقت کنید که دانشگاه فقط 4 الی 7 سال با شما می ماند و اگر به آن شغل علاقه ای نداشته باشید با مشکل مواجه می شوید.
• نادیده گرفتن محیط کار و شرایط حاکم بر آن نیز چهارمین اشتباه رایج است. خیلی از مشاغل ممکن است از بیرون جذاب به نظر برسند، اما شما نتوانید فشار روانی، شرایط محیط کار و ارتباطات انسانی در آن محیط را تحمل کنید.

سوالات متداول

چطور بفهمیم چه رشته‌ای با علاقه و استعداد ما مناسب‌تر است؟

برای انتخاب رشته بهتر است فقط به علاقه به یک درس توجه نکنید. دروس دانشگاهی رشته، شغل‌های آینده، محیط کار، بازار کار و سبک زندگی مرتبط با آن را بررسی کنید و ببینید کدام گزینه با توانایی‌ها و علایق واقعی شما هماهنگ‌تر است.

در انتخاب رشته کنکور علاقه مهم‌تر است یا بازار کار؟

هیچ‌کدام به‌تنهایی کافی نیستند. انتخاب مناسب زمانی شکل می‌گیرد که علاقه، استعداد، بازار کار، محیط شغلی و سبک زندگی آینده را در کنار هم بررسی کنید.

چطور بفهمیم محیط کار یک رشته با روحیه ما سازگار است؟

بررسی کنید که شغل‌های مرتبط با آن رشته بیشتر پشت‌میزی، اجتماعی، صنعتی، بیمارستانی یا آزمایشگاهی هستند. همچنین به ساعت کاری، میزان استرس، ارتباط با مردم، امکان دورکاری و سبک روزمره شغلی توجه کنید.

برای انتخاب رشته ریاضی، تجربی و انسانی چه معیارهایی را باید بررسی کنیم؟

در هر سه گروه باید علاقه، توانایی در دروس اصلی، شغل‌های آینده، بازار کار، محیط شغلی و شرایط ادامه تحصیل را بررسی کنید. تفاوت اصلی در نوع رشته‌ها و فضای کاری آینده آن‌هاست.

چطور رشته‌ها را در فرم انتخاب رشته کنکور اولویت‌بندی کنیم؟

رشته‌محل‌ها را براساس ترجیح واقعی خودتان مرتب کنید. از خودتان بپرسید اگر در دو انتخاب همزمان قبول شوید، کدام را بیشتر ترجیح می‌دهید. احتمال قبولی نباید باعث شود یک رشته کم‌علاقه را بالاتر از انتخاب مورد علاقه‌تان قرار دهید.