مقایسه خود با بقیه داوطلبها چه آسیبی به نتیجه کنکور میزنه؟
مقایسه خود با بقیه داوطلبها چه آسیبی به نتیجه کنکور میزنه؟ مقایسه خود با بقیه داوطلبها یکی از رفتارهای رایج برخی داوطلبان کنکور است که با مشاهده دیگر داوطلبان در فضای مجازی، جمع دوستان و خانواده شدت میگیرد و داوطلبان هرچه بیشتر، تحریک میشوند تا درگیر مقایسه خود با بقیه داوطلبها شوند. در این مقاله به این نتیجه خواهیم رسید که عواقب این رفتار بسیار مخربتر از چیزی است که به نظر میرسد.
مقایسه خود با بقیه داوطلبها منجر به کاهش تمرکز، افزایش استرس، افت اعتماد به نفس و به زبان ساده کاهش بازدهی مطالعه میشود. یعنی حتی اگر انرژی صرف کنید و درس هم بخوانید، باز هم احتمال گرفتن نتیجه مثبت پایین است. وقتی مغز شما دائم درگیر این فکر میشود که، “دیگران از من جلوتر هستن” در چرخه مقایسه قرار میگیرید که نتیجهاش ناامیدی در سال کنکور است. در ادامه به تفصیل به بررسی رفتار مخرب ” مقایسه خود با بقیه داوطلبها ” خواهیم پرداخت.
چرا مقایسه خود با بقیه داوطلبها در این حد مخرب است؟
این رفتار در زندگی طبیعی است، اما دلیل نمیشود که مخرب نباشد! در مسیر کنکور مقایسه خود با بقیه داوطلبها یک سم خاموش است که ریز ریز باعث عقب ماندگی در سال کنکور میشود. شما در زمان مقایسه فقط بخشی از نتیجه دیگر داوطلبان را میبینید، در حقیقت پشت پرده را که شامل موارد زیر است دیده نمیشود:
- این افراد واقعا چند ساعت میخوانند؟
- چقدر تمرکز دارند؟
- چقدر درسها را یاد گرفتهاند؟
- چند بار شکست خوردهاند؟
میخواهیم بگوییم که با مقایسه خود با بقیه داوطلبها فقط سطح ماجرا را میبینید و با عمق تلاشهای خودتان مقایسه میکنید، این مورد به تدریج، باعث ایجاد نابرابری ذهنی و سرخوردگی میشود.
بررسی علمی اثرات مقایسه در مطالعه و عملکرد دیگران
بر اساس نتایج تحقیقات روانشناسی شناختی در سالهای اخیر:
- مقایسه اجتماعی یا همان مقایسه خود با بقیه داوطلبها، باعث افزایش ترشح هورمون کورتیزول (هورمون استرس) میشود.
- استرس مزمن به تدریج باعث اختلال در تمرکز، سرعت پردازش ذهنی و حافظه بلند مدت میشود. (دقیقا کارکردهایی که برای کنکور به آنها نیاز دارید.)
- مغز زمانی که درگیر مقایسه خود با بقیه داوطلبها باشد یادگیری با کیفیت پایین تری همراه است.
- مطالعات نوروساینس در سالهای اخیر نشان میدهد که مقایسه عملکرد بخش پیشانی مغز را که مرکز تصمیم گیری و برنامه ریزی است را مختل میکند.
برآینده همه این واقعیتهای علمی یعنی اینکه با دیدن نتایج آزمون آزمایشی یک دوست و شروع کردن به مقایسه، احتمالا عملکرد شما بین 24 تا 48 ساعت افت میکند. حالا که نظر علم را شنیدیم در بخش بعد به سراغ علت شناسی خواهیم رفت.
چرا مقایسه باعث کاهش اعتماد به نفس میشود؟
اعتماد به نفس برای کنکور نتیجه پیشرفت فردی است، یعنی بهتر شدن نسبت به ماه قبل یا هفته قبل، حتی روز قبل، و نه برتری نسبت به دیگران. وقتی تمرکز شما روی مقایسه خود با دیگران است:
- پیشرفتهای هرچند کوچک خودتان را نمیبینید.
- نقاط قوت خود را کوچک میکنید.
- ذهن دائما دنبال نقاط ضعف خواهد گشت.
- خودتان را کمتر از دیگران خواهید دید.
اگر مقایسه خود با بقیه داوطلبها، شما را آزار میدهد، پیشنهاد میکنیم مقاله فرسودگی تحصیلی در دوران کنکور و علائم آن را مطالعه نمایید.
اشتباه بزرگ: مقایسه برنامه خود با برنامه دیگران
یک بخش از مقایسه خود با بقیه داوطلبها، مقایسه برنامه خود با دیگر داوطلبان است. اما باید حتما این نکات را در نظر بگیرید تا در دام این نوع از مقایسه نیفتید:
- هر داوطلب پایه علمی و سطح سواد خاص خود را دارد.
- سرعت یادگیری از داوطلبی تا داوطلبی دیگر تفاوت میکند.
- منابع استفاده شده توسط داوطلبان مختلف متفاوت است.
- شرایط زندگی هر داوطلب خاص خودش است.
اینها را گفتیم تا بگوییم اگر یک برنامه برای یک داوطلب جواب است ممکن است برای شما کوچکترین بازدهی نداشته باشد. پس هوشیار باشید. توصیه میکنیم مقاله بدترین اشتباهات کنکوریها: 5تله ای که باید بشناسید! را در وبسایت مهندس امیر محمودزاده مطالعه نمایید.
آیا مقایسه میتواند انگیزه ایجاد کند؟!
با توجه به صحبتهای حال حاضر، شاید طرح این پرسش کمی عجیب به نظر برسد! اما مطرح کردنش خالی از لطف نیست! جواب این سوال بله است، اما پیشرفت از مقایسه خود با بقیه داوطلبها، زمانی رخ میدهد که:
- از نظر ذهنی قوی باشید.
- اعتماد به نفس شما بالا باشد.
- و در نهایت با این مقایسه خودتان را زیر سوال نبرید.
دقت کنید که مقایسه خود با بقیه داوطلبها برای اکثریت داوطلبان پر از استرس است تا اینکه انگیزه بدهد! لطفا مقاله راهکارهای عملی برای مدیریت استرس کنکور را مطالعه فرمایید.
چگونه خود را از چرخه مقایسه خود با دیگران خارج کنیم؟
شما فقط مجاز هستید، خود را با نسخه قبلی خودتان مقایسه کنید.
- روند مطالعه خود را در دفترچهای ساده ثبت کنید تا انگیزه بگیرید و پیشرفتتان قابل اندازه گیری باشد.
- شبکههای اجتماعی را در دوران کنکور محدود کنید.
- با دوستان پر تنش خود، کمتر معاشرت کنید (حداقل در دوران کنکور!)
- سعی کنید درصدها، تراز ها و رتبههای دیگران را پیگیری نکنید، شما مسئول مسیر خود هستید.
چرا تمرکز روی رقبا باعث افت نتیجه نهایی میشود؟
رقیبی که شما او را امروز موفق میبینید، ممکن است ماه دیگر افت کند. داوطلبی که اکنون فکر میکنید، در درس عقب است، ممکن است ماه دیگر از شما سبقت بگیرد. تاریخ کنکور از افرادی حکایت میکند که پایه درسی متوسطی داشتهاند ولی فقط با تمرکز روی خود و مسیر خود رتبه برتر هم شدهاند.
| موضوع | خلاصه |
|---|---|
| اثر مقایسه | افزایش استرس، کاهش تمرکز، افت اعتمادبهنفس و کاهش بازدهی مطالعه |
| علت مخرب بودن | دیدن بخشی از واقعیت دیگران و مقایسه آن با تمام تلاش شخصی |
| نتایج علمی | افزایش کورتیزول، اختلال حافظه و کاهش عملکرد مغز در یادگیری |
| راهکارها | مقایسه با خود، محدود کردن شبکههای اجتماعی، تمرکز بر روند شخصی |
| جمعبندی | کنکور یک مسیر فردی است؛ مقایسه فقط مانع پیشرفت میشود |
سوالات متداول
1. آیا مقایسه با داوطلبهای قویتر میتواند انگیزهبخش باشد؟
در موارد نادر بله، اما برای اکثر داوطلبها باعث استرس و افت عملکرد میشود.
2. آیا دیدن درصد رقبا در آزمونها مفید است؟
خیر؛ درصد دیگران دادهی کاربردی برای برنامهریزی شما نمیدهد و فقط ذهن را درگیر میکند.
3. چطور مقایسه را کنترل کنم؟
با تمرکز روی روند شخصی، محدود کردن شبکههای اجتماعی و ثبت پیشرفت روزانه.
4. مقایسه چه آسیبی به نتیجه نهایی کنکور میزند؟
باعث کاهش تمرکز، افزایش اضطراب و افت کیفیت مطالعه میشود که مستقیم روی نتیجه اثر میگذارد.
5. بهترین جایگزین مقایسه چیست؟
مقایسه با نسخه قبلی خودتان و سنجش پیشرفت در طول زمان.
